Από τον Μπαντέρας και τον Έκχαρτ μέχρι τον Ντε Νίρο, η πόλη έμοιαζε να αλλάζει το μέλλον της. Οι υποσχέσεις για μόνιμα στούντιο, θέσεις εργασίας και μια βιομηχανία θεάματος που δεν είδαμε ποτέ.
Θυμάστε όλοι εκείνη την περίοδο που η Θεσσαλονίκη έμοιαζε να ζει μέσα σε μια μεγάλη κινηματογραφική παραγωγή, που ξυπνούσαμε και βλέπαμε άλλον έναν σταρ του Χόλιγουντ να έρχεται στην πόλη για γυρίσματα και αναζητούσαμε ποιοι δρόμοι είναι κλειστοί για γυρίσματα. Αλλού στήνονταν σκηνικά που παρέπεμπαν στο Μαϊάμι, αποθήκες μετατρέπονταν σε κινηματογραφικά πλατό και δρόμοι του κέντρου μεταμορφωνόταν σε πεδίο δράσης για πρωταγωνιστές που μέχρι τότε οι Θεσσαλονικείς έβλεπαν μόνο στα σινεμά και την τηλεόραση.
Ο Αντόνιο Μπαντέρας, ο Τζέισον Στέιθαμ, η Μέγκαν Φοξ, ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο, ο Τζέιμι Φοξ, ο Άαρον Έκχαρτ και η Νίνα Ντόμπρεβ βρέθηκαν στην περιοχή για τις ανάγκες διεθνών κινηματογραφικών παραγωγών που υποσχόταν δόξα. Η παρουσία τους, εκτός από βασικό θέμα συζήτησης στα μέσα ενημέρωσης εκείνη την εποχή (σε καθημερινή βάση θα έλεγα), δημιούργησε και την αίσθηση ότι η πόλη μπορούσε να διεκδικήσει μια θέση στον διεθνή χάρτη των κινηματογραφικών γυρισμάτων. Βέβαια, κάπως έτσι μας τα έλεγαν εκείνο τον καιρό και είχαμε αρχίσει να τα πιστεύουμε...
Η περίοδος 2021–2023 έφερε αυτή την προσδοκία στο προσκήνιο. Οι παραγωγές έφεραν συνεργεία, ηθοποιούς, τεχνικούς, κομπάρσους και επαγγελματίες από διαφορετικούς κλάδους. Ξενοδοχεία, εστιατόρια, εταιρείες ενοικίασης εξοπλισμού, μεταφορές και υπηρεσίες υποστήριξης απέκτησαν έναν νέο πελάτη κι αυτός ήταν η διεθνής κινηματογραφική βιομηχανία. Μία εικόνα όμως, που τελικά δεν κράτησε για πολύ.
Οι μεγάλες χολιγουντιανές παραγωγές που είχαν συνδεθεί με την πόλη δεν διαδέχθηκαν τελικά η μία την άλλη με τη συχνότητα που πολλοί περιμέναμε τότε. Τα γυρίσματα που έκλειναν δρόμους, άλλαζαν την όψη ολόκληρων περιοχών (ποιος δε θυμάται τους φοίνικες στην Εθνικής Αμύνης) και έφερναν αστέρες του κινηματογράφου, με τον καιρό σταμάτησαν.
Όταν η Θεσσαλονίκη έγινε Μαϊάμι
Η αρχή της μεγάλης κινηματογραφικής κινητικότητας συνδέθηκε με το The Enforcer, την ταινία δράσης με τον Αντόνιο Μπαντέρας, που γυρίστηκε το καλοκαίρι του 2021. Η παραγωγή αξιοποίησε τοποθεσίες στη Θεσσαλονίκη και στην ευρύτερη περιοχή, μετατρέποντας σημεία της σε σκηνικό που υποτίθεται ότι βρισκόταν στο Μαϊάμι.
Η εικόνα ήταν εντυπωσιακή. Φοίνικες, αμερικανικού τύπου οχήματα, σκηνικά και παρεμβάσεις στον δημόσιο χώρο άλλαζαν προσωρινά την καθημερινότητα. Δεκάδες περαστικοί, στεκόταν ώρες πίσω από τις απαγορευτικές κορδέλες για να δουν τον αγαπημένο τους σταρ ή να παρακολουθήσουν πώς γυρίζεται μία μεγάλη αμερικανική ταινία.
Ακολούθησαν οι Αναλώσιμοι 4 (The Expendables 4), με τον Τζέισον Στέιθαμ και τη Μέγκαν Φοξ, και το Tin Soldier, με τους Ρόμπερτ Ντε Νίρο, Τζέιμι Φοξ και Σκοτ Ίστγουντ. Η ευρύτερη Κεντρική Μακεδονία προσέφερε βιομηχανικούς χώρους, εγκαταστάσεις και τοπία που μπορούσαν να εξυπηρετήσουν διαφορετικά κινηματογραφικά περιβάλλοντα και εξυπηρέτησαν άριστα την παραγωγή.
Το The Bricklayer, με τον Άαρον Έκχαρτ και τη Νίνα Ντόμπρεβ, έδωσε στην πόλη μια διαφορετική θέση στην ιστορία. Σε αντίθεση με παραγωγές που χρησιμοποιούσαν την Ελλάδα για να αναπαραστήσουν άλλες χώρες, η ταινία συνέδεσε την κινηματογραφική της αφήγηση με τη Θεσσαλονίκη για πρώτη φορά. Η πλατεία Αριστοτέλους, τα Λαδάδικα, το Καπάνι, η Άνω Πόλη και άλλα σημεία της πόλης έγιναν μέρος της δράσης, όχι σαν τοποθεσίες κάποιας άλλης χώρας, αλλά με αναφορά στην Θεσσαλονίκη!
Η παραγωγή Dirty Angels, σε σκηνοθεσία του Μάρτιν Κάμπελ, με την Εύα Γκριν και τη Ρούμπι Ρόουζ, ενίσχυσε την εικόνα μιας περιοχής που μπορούσε να υποστηρίξει απαιτητικά γυρίσματα με διαφορετικά σκηνικά και μεγάλες επιχειρησιακές ανάγκες, με τις φωτογραφίες των αγαπημένων ηθοποιών να κάνουν τον γύρο του κόσμου και να δίνουν λίγη ακόμα αναγνωρισιμότητα στην Θεσσαλονίκη.
Οι παραγωγές αυτές δεν ήταν ασήμαντες ούτε επικοινωνιακά ούτε οικονομικά. Έδειξαν ότι η Θεσσαλονίκη μπορούσε να προσφέρει όσα αναζητά η διεθνής αγορά, με ποικιλία τοποθεσιών, πρόσβαση σε αστικό και βιομηχανικό περιβάλλον, φυσικά τοπία και δυνατότητα να μετατραπούν οι διάφοροι χώροι της σε σκηνικό.
Το πρόβλημα ήταν ότι η συγκέντρωση αρκετών παραγωγών μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα μπορούσε εύκολα να δημιουργήσει την εντύπωση μιας μόνιμης αλλαγής. Κι αυτό έγινε.
Η Θεσσαλονίκη είχε αποδείξει τότε ότι μπορούσε να φιλοξενήσει μεγάλες παραγωγές. Έπρεπε, όμως, να αποδείξει και ότι μπορούσε να τις φιλοξενεί σταθερά, με προβλέψιμους όρους και χωρίς να εξαρτάται από μια συγκεκριμένη εταιρεία ή από έναν πρόσκαιρο κύκλο ταινιών.
Η ίδρυση του Film Office
Η ίδρυση του Film Office της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας τον Οκτώβριο του 2020 αποτέλεσε ένα ελπιδοφόρο βήμα. Ο ρόλος ενός τέτοιου γραφείου είναι να διευκολύνει τις παραγωγές, να προβάλλει τις διαθέσιμες τοποθεσίες, να υποστηρίζει τις διαδικασίες αδειοδότησης και να λειτουργεί ως σημείο επαφής ανάμεσα στους παραγωγούς και στις αρμόδιες υπηρεσίες.
Η διεθνής προβολή των τοποθεσιών, η δημιουργία μητρώου επαγγελματιών και η διευκόλυνση των γυρισμάτων μπορούν να μειώσουν τον χρόνο προετοιμασίας μιας παραγωγής και αυτό έκανε το Film Office, που μέχρι και σήμερα εξακολουθεί να δραστηριοποιείται διεθνώς. Βρίσκουμε πως το 2025 συμμετείχε, για τρίτη συνεχή χρονιά, στο Venice Production Bridge, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, προωθώντας παράλληλα το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Green SCAP. Το 2026 συνέχισε τις δράσεις του σε ευρωπαϊκές συναντήσεις και αγορές για την προβολή της περιοχής ως προορισμού κινηματογράφησης.
Η π΄ροσφατη πορεία του ωστόσο, δείχνει ότι η στρατηγική δεν αφορά πλέον την εικόνα των μεγάλων ταινιών δράσης που είχαν κυριαρχήσει στη δημόσια συζήτηση τα προηγούμενα χρόνια, αλλά έχει στραφεί σε άλλου είδους παραγωγές.
Cash rebate: Το ισχυρό κίνητρο και το πρόβλημα της αξιοπιστίας
Για να κατανοήσει κανείς γιατί μειώθηκε η κινηματογραφική δραστηριότητα, πρέπει να εξετάσει τον ρόλο του cash rebate, του μηχανισμού επιστροφής μέρους των επιλέξιμων δαπανών μιας παραγωγής που πραγματοποιούνται στην Ελλάδα. Η επιστροφή χρημάτων δηλαδή, από αυτά που ξόδεψε το διάστημα της παραμονής της στη Θεσσαλονίκη - Μία συναλλαγή που στάθηκε δόλωμα εκείνη την εποχή για να έρθουν οι μεγάλες παραγωγές στη χώρα μας.
Αναζητώντας λεπτομέρειες γι' αυτό, βρήκαμε πως στο ισχύον καθεστώς Cash Rebate Greece για κινηματογράφο και τηλεόραση προβλέπεται επιστροφή 40% επί των επιλέξιμων δαπανών που πραγματοποιούνται στην Ελλάδα, με συγκεκριμένα όρια και προϋποθέσεις. Η επιδότηση δεν καταβάλλεται προκαταβολικά, αλλά μετά την ολοκλήρωση της παραγωγής και τον έλεγχο των δαπανών.
Μια παραγωγή λοιπόν, πρέπει να διαθέτει εξαρχής τα κεφάλαια για να πληρώσει συνεργεία, προμηθευτές, ξενοδοχεία, μεταφορές και εξοπλισμό. Η προσδοκία της επιστροφής χρημάτων μειώνει το τελικό κόστος, δεν καταργεί όμως την ανάγκη χρηματοδότησης των γυρισμάτων. Όταν οι πληρωμές καθυστερούν, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην καθυστερημένη είσπραξη μιας επιδότησης. Επηρεάζει τη ρευστότητα των εταιρειών παραγωγής, τις σχέσεις τους με τις τράπεζες και τους προμηθευτές τους, αλλά και την απόφαση για το πού θα πραγματοποιηθεί η επόμενη ταινία.
Το 2024 το προηγούμενο καθεστώς του cash rebate έκλεισε για νέες αιτήσεις, ενώ η επανεκκίνηση του προγράμματος μετατέθηκε, εν μέσω συζητήσεων για τις εκκρεμείς πληρωμές. Τον Νοέμβριο του 2024, δημοσίευμα του Variety, το οποίο αναδημοσιεύθηκε και σχολιάστηκε από ελληνικά μέσα, ανέφερε ότι η Ελλάδα προσπαθούσε να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των παραγωγών, καθώς υπήρχαν εκκρεμείς οφειλές που ξεπερνούσαν τα 100 εκατομμύρια ευρώ. Η καθυστέρηση στην επανεκκίνηση του προγράμματος είχε προκαλέσει ανησυχία στον κλάδο. Τον Μάιο του 2025, το ζήτημα επανήλθε στη διεθνή κινηματογραφική επικαιρότητα. Το ελληνικό μέσο FLIX παρουσίασε το ρεπορτάζ για τις εκκρεμείς πληρωμές και τις επιπτώσεις τους στην αξιοπιστία του συστήματος, καταγράφοντας τις ανησυχίες επαγγελματιών του χώρου. Τότε, ήταν που κι εγώ ασχολήθηκα στην Parallaxi με το θέμα περισσότερο, αναζητώντας τους λόγους που εκείνη την εποχή όλοι μιλούσαν για τα λεφτά του ΕΚΚΟΜΕΔ
Η υπόθεση είχε πλέον ξεπεράσει τα όρια μιας διοικητικής δυσλειτουργίας και είχε γίνει κάτι πολύ πιο μεγάλο και σοβαρό. Για μια διεθνή εταιρεία που επιλέγει ανάμεσα σε διαφορετικές χώρες, η συνέπεια στην καταβολή των συμφωνημένων ενισχύσεων αποτελεί μέρος της οικονομικής αξιολόγησης κάθε προορισμού. Οι καθυστερήσεις, δημιούργησαν ένα σοβαρό πρόβλημα εμπιστοσύνης σε μια αγορά που λειτουργεί με μεγάλα προϋπολογισμένα έξοδα και αυστηρά χρονοδιαγράμματα, ειδικά σε μία περίοδο που διεθνή μεγάλα ΜΜΕ μιλούν για την Ελλάδα.
Τι απάντησε το ΕΚΚΟΜΕΔ
Στις 22 Μαΐου 2025, το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας (ΕΚΚΟΜΕΔ) απάντησε στα δημοσιεύματα για το παλαιό καθεστώς, υποστηρίζοντας ότι το 84% των 472 επενδυτικών σχεδίων που είχαν υποβάλει αίτηση είχε είτε αποπληρωθεί είτε λάβει επίσημη απόφαση ένταξης, η οποία συνιστά νομική δέσμευση του κράτους για την καταβολή της ενίσχυσης. Σύμφωνα με τον φορέα, 222 επενδυτικά σχέδια είχαν ήδη αποπληρωθεί, με συνολική δημόσια χρηματοδότηση περίπου 148,4 εκατομμυρίων ευρώ. Η ανακοίνωση διευκρίνιζε επίσης ότι η νέα παραγωγή The Odyssey του Κρίστοφερ Νόλαν είχε υποβάλει αίτηση στο νέο καθεστώς και δεν αφορούσε το προηγούμενο πρόγραμμα.
Το 2025 τέθηκε σε λειτουργία το νέο καθεστώς Cash Rebate Greece για κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές.
Τα στούντιο της Θέρμης και η επένδυση που έπρεπε να αλλάξει τα πάντα
Το δεύτερο μεγάλο ερώτημα αφορά τις υποδομές. Γιατί η Θεσσαλονίκη, ενώ κατάφερε να φιλοξενήσει μεγάλες παραγωγές, δεν απέκτησε στον βαθμό που είχε εξαγγελθεί μια μόνιμη και ολοκληρωμένη κινηματογραφική εγκατάσταση; Η συνεργασία της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας με τη Millennium Media και τη βουλγαρική Nu Boyana συνδέθηκε με σχέδια για την ανάπτυξη κινηματογραφικών στούντιο στην περιοχή της Θέρμης. Η φιλοδοξία ήταν να δημιουργηθεί μια υποδομή που θα επέτρεπε στην πόλη να μη χρειάζεται να αναζητά κάθε φορά νέους προσωρινούς χώρους για τις ανάγκες των παραγωγών.
Στις σχετικές ανακοινώσεις και παρουσιάσεις είχε προβληθεί ένα επενδυτικό σχέδιο δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, με πρόβλεψη για κλειστά πλατό, αποθηκευτικούς χώρους, εργαστήρια σκηνικών και εγκαταστάσεις υποστήριξης των γυρισμάτων.
Ωστόσο, οι εξαγγελίες για τα μεγάλα στούντιο δεν μεταφράστηκαν στον χρόνο που αναμενόταν σε μια ολοκληρωμένη υποδομή αντίστοιχη των αρχικών φιλοδοξιών. Μια παραγωγή από την άλλη, δεν μπορεί να περιμένει επ' αόριστον να ολοκληρωθεί ένα σχέδιο. Όταν χρειάζεται χώρους άμεσα, επιλέγει εκείνους που είναι ήδη διαθέσιμοι και κατάλληλοι. Και σίγουρα, υπάρχουν ένα σωρό εκεί έξω για να επιλέξουν.
Μια πόλη που θέλει να γίνει κινηματογραφικός προορισμός χρειάζεται κάτι περισσότερο από διαθέσιμα κτίρια και κατάλληλες τοποθεσίες. Χρειάζεται εγκαταστάσεις που να λειτουργούν, ανθρώπους που να γνωρίζουν τη δουλειά και ένα σύστημα που να μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες της παραγωγής από την πρώτη έως την τελευταία ημέρα των γυρισμάτων.
Ο διεθνής ανταγωνισμός
Θα πρέπει πάντα να θυμόμαστε οτι οι κινηματογραφικές παραγωγές δεν επιλέγουν έναν τόπο μόνο επειδή είναι όμορφος, οικονομικός ή κατάλληλος για ένα συγκεκριμένο σενάριο. Η επιλογή είναι αποτέλεσμα σύγκρισης ανάμεσα σε πολλές χώρες και περιφέρειες. Η Βουλγαρία, η Ουγγαρία, η Τσεχία, η Ρουμανία και άλλοι ευρωπαϊκοί προορισμοί διαθέτουν εμπειρία στην εξυπηρέτηση διεθνών παραγωγών, ενώ ορισμένοι έχουν αναπτύξει ισχυρές εγκαταστάσεις και εξειδικευμένα δίκτυα επαγγελματιών. Μπορείς λοιπόν να τις ανταγωνιστείς απλά προσφέροντας ένα βουνό ή έναν δρόμο;
Η Βουλγαρία, ειδικότερα, δεν είναι απλώς μια ανταγωνιστική χώρα. Μέσω της Nu Boyana διαθέτει ήδη κινηματογραφική υποδομή και πολυετή εμπειρία σε διεθνείς παραγωγές. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να προσφέρει όχι μόνο οικονομικά κίνητρα, αλλά και έτοιμες εγκαταστάσεις, τεχνικό προσωπικό και ένα λειτουργικό περιβάλλον παραγωγής. Για μια ταινία δράσης με πολλές σκηνές, εκατοντάδες εργαζομένους, σύνθετα σκηνικά και απαιτητικά χρονοδιαγράμματα, αυτά τα χαρακτηριστικά έχουν άμεση οικονομική αξία και η ζυγαριά, μαντέψτε προς τα πού γέρνει...
Η Θεσσαλονίκη μπορεί να διαθέτει μια πλατεία που μοιάζει με ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, ένα λιμάνι που εξυπηρετεί μια συγκεκριμένη ιστορία ή έναν βιομηχανικό χώρο που μπορεί να μετατραπεί σε σκηνικό, όμως, ο ανταγωνισμός προσφέρει ένα έτοιμο στούντιο, τεχνικές υπηρεσίες και μεγαλύτερη βεβαιότητα ως προς το κόστος.
Οι τοποθεσίες δηλαδή μπορεί να φέρουν την πρώτη παραγωγή. Η υποδομή και η αξιοπιστία είναι εκείνες που μπορούν να φέρουν την επόμενη και την μεθεπόμενη.
Οι απεργίες του Χόλιγουντ και η αλλαγή της διεθνούς αγοράς
Η υποχώρηση των γυρισμάτων δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις αναταράξεις που γνώρισε η διεθνής κινηματογραφική βιομηχανία πριν λίγο καιρό βέβαια. Το 2023, οι απεργίες των σεναριογράφων και των ηθοποιών στις ΗΠΑ προκάλεσαν καθυστερήσεις, αναβολές και αναπροσαρμογές στα προγράμματα πολλών παραγωγών. Οι επιπτώσεις δεν περιορίστηκαν στα αμερικανικά στούντιο, αλλά εφτασαν σε ολόκληρη την αλυσίδα της διεθνούς παραγωγής, από τις εταιρείες χρηματοδότησης έως τους τεχνικούς και τους προμηθευτές.
Οι παραγωγές που είχαν προγραμματιστεί για συγκεκριμένες περιόδους μετακινήθηκαν, άλλαξαν χρονοδιάγραμμα ή χρειάστηκε να επαναξιολογηθούν. Παράλληλα, η κινηματογραφική αγορά προσαρμόστηκε στις αλλαγές που επέφερε η πανδημία, στις νέες οικονομικές συνθήκες και στις διαφορετικές ανάγκες των στούντιο και των πλατφορμών streaming.
Ακριβώς εκείνη την εποχή, η Θεσσαλονίκη προσέλκυσε αρκετές μεγάλες παραγωγές μέσα σε σύντομο διάστημα και στη συνέχεια βρέθηκε αντιμέτωπη με μια διεθνή αγορά που άλλαζε. Την ίδια στιγμή, οι καθυστερήσεις στο χρηματοδοτικό σύστημα και οι εκκρεμότητες γύρω από τις υποδομές δυσκόλευαν τη μετάβαση από την πρόσκαιρη επιτυχία στη σταθερή ανάπτυξη. Κάπως έτσι, σταμάτησαν να έρχονται πια οι μεγάλες χολιγουντιανές παραγωγές στη Θεσσαλονίκη. Ή τουλάχιστον, μέχρι την επόμενη φορά... Ελπίζοντας να γίνει αυτή τη φορά καλύτερα!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου