Από τον Ρεμπό στον Τρότσκι: Το ανατρεπτικό κινηματογραφικό ταξίδι του «Uchronia» στο 67ο ΦΚΘ

Ο Φιλ Ιερόπουλος φέρνει στο 67ο ΦΚΘ ένα ανατρεπτικό, queer κινηματογραφικό ταξίδι στον χρόνο!

Στο πλαίσιο του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, στις 7 Νοεμβρίου, το «Uchronia» του Φιλ Ιερόπουλου συναντά το ελληνικό κοινό, συνεχίζοντας τη διεθνή φεστιβαλική του διαδρομή μετά την πρεμιέρα του στο Φεστιβάλ Βερολίνου και την πρώτη εξαιρετική αποδοχή από το κοινό. 

✎ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΥΡΑΚΙΔΗΣ

Η ταινία δεν ακολουθεί τις συνηθισμένες αφηγηματικές συμβάσεις ούτε επιχειρεί να οδηγήσει τον θεατή μέσα από μια συγκεκριμένη ιστορία με αρχή, μέση και τέλος. Αντίθετα, δημιουργεί ένα πολυεπίπεδο κινηματογραφικό σύμπαν, στο οποίο η πραγματικότητα μπλέκεται με τη φαντασία, το παρελθόν με το μέλλον και η πολιτική με την ποίηση. Είναι μια ταινία που σε καλεί να αφεθείς στις εικόνες και στις διαρκείς μετατοπίσεις της, ακολουθώντας μια απρόβλεπτη διαδρομή ανάμεσα στην Ιστορία, την επανάσταση και την queer αισθητική.

Πρόκειται για την τρίτη μεγάλου μήκους ταινία του δημιουργού του «Avant-Drag!», με executive producer τον βραβευμένο Αμερικανό δημιουργό Τσάρλι Κάουφμαν, γνωστό από τις ταινίες «Η συνεκδοχή της Νέας Υόρκης», «Anomalisa» και «Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς».

Η αφετηρία της ταινίας βρίσκεται στον Αρθούρο Ρεμπό και στο εμβληματικό έργο του «Μια εποχή στην κόλαση». Ο σκηνοθέτης επιλέγει να μην προσεγγίσει τον Γάλλο ποιητή μέσα από μια συμβατική βιογραφική αφήγηση. Αντίθετα, τον επαναφέρει ως ένα φάντασμα που ταξιδεύει στον χρόνο, συναντά επαναστατικές προσωπικότητες των τελευταίων 150 χρόνων και συνομιλεί με διαφορετικές εκδοχές της πολιτικής και καλλιτεχνικής ιστορίας.

Φωτογραφίες: Alex Kat

Η ταινία ξεκινά με το άνοιγμα του τάφου του Ρεμπό. Στο εσωτερικό του βρίσκονται κουτιά που μοιάζουν να έχουν φτάσει από ένα άγνωστο μέλλον, μεταφέροντας αντικείμενα και ίχνη μιας πραγματικότητας που δεν θα μπορούσε να γνωρίζει ο ποιητής. Είναι μια εισαγωγή που λειτουργεί σχεδόν σαν κινηματογραφική δήλωση προθέσεων, όπου ο χρόνος δεν είναι γραμμικός, η ιστορία δεν είναι κλειστό κεφάλαιο και το παρελθόν μπορεί να επιστρέψει για να θέσει ερωτήματα στο παρόν.

Αυτό που με ενδιαφέρει ιδιαίτερα στην επιλογή του Ρεμπό ως κεντρικής φιγούρας είναι ότι δεν λειτουργεί απλώς ως ιστορικό πρόσωπο ή λογοτεχνική αναφορά. Γίνεται ένας περιπλανώμενος παρατηρητής, μια μορφή που μοιάζει να βρίσκεται διαρκώς ανάμεσα σε εποχές και ταυτότητες. Ο (υπέροχος) Kristof, στον ρόλο του Ρεμπό, αποδίδει αυτή τη μελαγχολική, σχεδόν αιωρούμενη παρουσία, προσφέροντας στην ταινία έναν σταθερό άξονα μέσα σε ένα σύμπαν που διαρκώς μεταμορφώνεται.

Γύρω του παρελαύνουν μορφές όπως η Έμμα Γκόλντμαν, ο Άντι Γουόρχολ, ο Τρότσκι, ο Άλαν Τούρινγκ, ο Τζακ Σμιθ, ο Πολ Βερλέν, ο Λι Μπάουερι και η Μάρσα Π. Τζόνσον. Υπαρκτά πρόσωπα, φανταστικές φιγούρες και πολιτισμικά σύμβολα συνυπάρχουν χωρίς να υπακούουν απαραίτητα στους κανόνες της ιστορικής χρονολογίας κάνοντας την ταινία ένα θέαμα τουλάχιστον γοητευτικό. 

Κάπου εκεί βρίσκεται κι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του «Uchronia», όπου η ιστορία δεν παρουσιάζεται ως μια ακολουθία γεγονότων που απλώς συνέβησαν, αλλά ως ένα πεδίο ανοιχτό σε επανερμηνείες, αντιφάσεις και νέες αφηγήσεις ή αναγνώσεις. Οι επαναστάσεις, ακόμη και εκείνες που απέτυχαν, εξακολουθούν να υπάρχουν ως δυνατότητες.

Ένα κινηματογραφικό κολάζ 

Αν υπάρχει κάτι που γίνεται αμέσως αισθητό παρακολουθώντας το «Uchronia», είναι η αδυναμία του να περιοριστεί σε ένα συγκεκριμένο κινηματογραφικό είδος. Η εικόνα αλλάζει διαρκώς υφή, ρυθμό και αισθητική. O Ιερόπουλος δημιουργεί ένα οπτικό σύμπαν που μοιάζει να αποτελείται από διαφορετικά κινηματογραφικά θραύσματα!

Οι επιρροές είναι πολλές και εύκολα αναγνωρίσιμες. Ο σουρεαλισμός του David Lynch και του Luis Buñuel, η δοκιμιακή κινηματογραφική γλώσσα του Chris Marker και του Peter Watkins, αλλά και η μπαρόκ queer αισθητική των Derek Jarman και Kenneth Anger. Ωστόσο, το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται απλώς στην αναγνώριση των αναφορών, αλλά οτι το «Uchronia» τις χρησιμοποιεί ως υλικά για να κατασκευάσει κάτι εντελώς δικό του.

Προσωπικά, εκείνο που κρατώ περισσότερο είναι ο τρόπος με τον οποίο η διαφορετικότητα των κινηματογραφικών φορμά δεν λειτουργεί ως ένα απλό αισθητικό παιχνίδι, αλλά μοιάζει να ακολουθεί και τη μετατόπιση της ίδιας της αφήγησης. Σαν να αλλάζει κάθε φορά το μέσο επειδή αλλάζει και η εποχή, η συνείδηση ή η φωνή που προσπαθεί να μιλήσει.

Η φωτογραφία του Γιώργου Κουτσαλιάρη, γνωστού και από τα «Μαγνητικά Πεδία», συμβάλλει καθοριστικά σε αυτή την εμπειρία, αξιοποιώντας τις διαφορετικές υφές και δυνατότητες των κινηματογραφικών μέσων. Την ίδια στιγμή, τα κοστούμια της Dynno Dada (Διονυσία Ιωάννου) ξεφεύγουν από τη λειτουργία της απλής ενδυματολογικής υποστήριξης και μετατρέπονται σε αυτόνομα εικαστικά αντικείμενα, σχεδόν σε wearable γλυπτά.

Οι μορφές που εμφανίζονται στην οθόνη δεν μοιάζουν απλώς να φορούν κοστούμια. Κατοικούν μέσα σε αυτά, μετατρέποντας το σώμα σε μια προέκταση της αισθητικής και της πολιτικής ταυτότητάς τους.

Πώς η queer εμπειρία συνδέεται με την επαναστατική σκέψη

Το πολιτικό στοιχείο διατρέχει ολόκληρη την ταινία, χωρίς να περιορίζεται σε κάποια συγκεκριμένη διακήρυξη. Το «Uchronia» συνδέει την queer εμπειρία με την επαναστατική σκέψη, την αμφισβήτηση των κοινωνικών κανόνων και την ανάγκη να αναζητηθούν διαφορετικές μορφές ελευθερίας.

Οι περισσότερες από τριάντα φιγούρες και οι επιμέρους ιστορίες τους δημιουργούν ένα πολυφωνικό σύμπαν, το οποίο κινείται ανάμεσα σε έξι διαφορετικές ιστορικές εποχές και μια πολυγλωσσική αφήγηση. Γαλλικά, αγγλικά, ιταλικά, ρωσικά, γερμανικά και ελληνικά συνυπάρχουν, ενισχύοντας την αίσθηση ότι παρακολουθούμε ένα έργο που δεν αναγνωρίζει εθνικά ή χρονικά σύνορα.

Ανάμεσα στις παρουσίες που ξεχωρίζουν βρίσκονται η Φλομαρία Παπαδάκη ως Louise Michel, η Μαρίσσα Τριανταφυλλίδου ως Trotski 2.0, ο The Boy ως David Wojnarowicz, η Ρέα Βαλντέν ως Emma Goldman και η Eve Libertine, η χαρακτηριστική φωνή των αναρχοφεμινιστών Crass. Παράλληλα, η παρουσία της Αντουανέττας Αγγελίδη και άλλων δημιουργών και καλλιτεχνών της εγχώριας και διεθνούς avant-garde ενισχύει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του εγχειρήματος.

Είναι ενδιαφέρον ότι η ταινία δεν αντιμετωπίζει τις μορφές αυτές ως μουσειακά εκθέματα μιας επαναστατικής ιστορίας. Τις φέρνει σε μια νέα συνθήκη, τις ανακατεύει, τις αποσπά από το αρχικό τους πλαίσιο και τις τοποθετεί σε μια διαφορετική συνομιλία. Έτσι, το παρελθόν παύει να είναι κάτι που απλώς θυμόμαστε και γίνεται κάτι που μπορούμε ακόμη να χρησιμοποιήσουμε, να αμφισβητήσουμε και να επαναδιαπραγματευτούμε.

Το «Uchronia» έχει διάρκεια 97 λεπτά, όμως η αίσθηση του χρόνου που δημιουργεί είναι εντελώς διαφορετική από εκείνη μιας συνηθισμένης κινηματογραφικής αφήγησης. Οι συνεχείς μεταβάσεις, οι εναλλαγές των γλωσσών, οι διαφορετικές περσόνες και η πυκνότητα των εικόνων δημιουργούν μια εμπειρία που απαιτεί την προσοχή του θεατή, χωρίς απαραίτητα να του ζητά να αναγνωρίσει κάθε ιστορική ή πολιτισμική αναφορά και χωρίς να μπαίνει ο θεατής στη διαδικασία να μετρήσει τον χρόνο.

Ο Φιλ Ιερόπουλος δημιούργησε ένα φιλμ που βρίσκεται κάπου ανάμεσα στο δοκίμιο, την ποίηση, τη φαντασία και την κινηματογραφική περφόρμανς. Μια ταινία που δεν χωράει εύκολα σε κατηγορίες και ίσως ακριβώς γι' αυτό έχει τόσο ενδιαφέρον και αξίζει να τη δούμε στις αίθουσες του Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης.